Hành trình khám phá Cao nguyên đá Đồng Văn mùa khô vùng cực Bắc
Tìm hiểu di sản Công viên Địa chất Toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn cùng những cung đèo ngoạn mục và nét văn hóa của 19 dân tộc vùng cao.
Di sản Công viên Địa chất Toàn cầu đầu tiên của Việt Nam
Cao nguyên đá Đồng Văn, còn được gọi là sơn nguyên Đồng Văn, nằm ở vùng núi cực Bắc của Việt Nam với diện tích trải rộng 2.265,7 km² và độ cao trung bình dao động từ 1.200 m đến 1.400 m. Ngày 3 tháng 10 năm 2010, nơi đây được Hội đồng tư vấn Mạng lưới Công viên Địa chất Toàn cầu (GGN) của UNESCO chính thức công nhận là Công viên Địa chất Toàn cầu. Vào thời điểm được công nhận, đây là danh hiệu duy nhất tại Việt Nam và thứ hai trên toàn khu vực Đông Nam Á.
Về mặt địa chất, cao nguyên đá bao gồm các vùng núi đá có tuổi khác nhau kéo dài từ kỷ Devon cho đến Pecmi, được bao quanh bởi các núi đất. Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy tại khu vực này nhiều mẫu hóa thạch của các loài có niên đại cách đây từ 700 đến 900 triệu năm. Cấu tạo địa hình sát chí tuyến Bắc với nhiều thung lũng, sông suối bị chia cắt nhiều và các vách đá dựng đứng.
Địa bàn phân bố và đặc điểm địa hình
Cao nguyên đá Đồng Văn trải rộng trên nhiều xã như Quản Bạ, Cán Tỷ, Yên Minh, Phố Bảng, Sà Phìn, Lũng Phìn, Mậu Duệ, Du Già, Lũng Cú, Đồng Văn và Mèo Vạc. Địa hình khu vực khá phức tạp với các đồi núi đá cao và độ dốc lớn, thung lũng cùng sông suối bị chia cắt nhiều.
Cảnh quan nổi bật tại đây là các cao nguyên đá tai mèo nhấp nhô đặc trưng với những vách đá dựng đứng. Khu vực có sự kết hợp giữa các vùng núi đá cao phía bắc cùng các vùng sườn núi dốc, đèo cao và lòng suối hẹp.
Các địa danh và điểm cực tại khu vực
Khu vực cao nguyên bao gồm nhiều địa bàn hành chính như xã Sà Phìn, xã Lũng Cú thuộc huyện Đồng Văn và xã Sơn Vĩ thuộc huyện Mèo Vạc. Trong đó, xã Lũng Cú là nơi đặt điểm cực bắc của tỉnh Hà Giang.
Từ phía bắc hướng sang phía đông của khu vực là huyện Mèo Vạc với xã Sơn Vĩ, nơi có bản Lủng Chỉn đánh dấu điểm cực đông của tỉnh Hà Giang. Các địa danh này đều nằm trong phạm vi phân bố của công viên địa chất.
Cộng đồng dân tộc cư trú trên cao nguyên đá
Khu vực cao nguyên đá Đồng Văn hiện là nơi sinh sống của khoảng 360.000 người dân thuộc 19 dân tộc thiểu số khác nhau của Việt Nam. Bên cạnh các dân tộc như H'Mông, Dao, Tày, Nùng, vùng đất này còn là nơi sinh sống duy nhất của một số cộng đồng dân tộc thiểu số như La Chí, Pu Péo, Pà Thẻn và Lô Lô.
Hồ sơ cao nguyên đá Đồng Văn được đệ trình lên UNESCO từ tháng 4 năm 2010 và nơi đây đã trở thành công viên địa chất toàn cầu đầu tiên của Việt Nam.
Đặc điểm khí hậu và vị trí địa lý
Thành phố Hà Giang, trung tâm hành chính của tỉnh, nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 320 km. Khí hậu tại khu vực mang nét đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa kết hợp với khí hậu á nhiệt đới vùng núi cao, có mùa đông lạnh kéo dài, lạnh nhất từ tháng 12 đến tháng 1 năm sau.
Mùa mưa tại đây kéo dài từ tháng 5 đến cuối tháng 9 và mùa khô bắt đầu từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Vào mùa đông, nhiệt độ thấp nhất tại các trạm quan trắc thường nhỏ hơn 10°C, riêng tại các vùng cao núi đá có thời điểm xuất hiện băng, tuyết.